Zegary w ka┼╝dym mie┼Ťcie wybijaj─ů inn─ů godzin─Ö, czyli w jaki spos├│b mo┼╝na postrzega─ç czas?

zegarek

Czy wiecie, ┼╝e czas mo┼╝na postrzega─ç nie tylko patrz─ůc na zegarek? Mo┼╝na odczuwa─ç czas jako ko┼éo dnia, kt├│ry codziennie odradza si─Ö na nowo. Jest wi─Öc mo┼╝liwe ┼╝ycie zgodnie z natur─ů i chodzenie spa─ç z kurami, ale mo┼╝liwe jest te┼╝ postrzeganie czasu w spos├│b postmodernistyczny, czyli ogl─ůdaj─ůc du┼╝o telewizji i nie odr├│┼╝niaj─ůc nocy od dnia. Mo┼╝na tak┼╝e postrzega─ç czas jako zmierzaj─ůcy do S─ůdu Ostatecznego ÔÇô tak w┼éa┼Ťnie my┼Ťlano w ┼Ťredniowieczu.
A czy wiecie, ┼╝e istnia┼éy te┼╝ na ┼Ťwiecie plemiona, kt├│re w og├│le nie zna┼éy poj─Öcia czasu historycznego i nast─Öpstwa po sobie zdarze┼ä? ÔÇô plemiona, kt├│re wrzuca┼éy przesz┼éo┼Ť─ç do jednego bezczasowego worka.
Jak jeszcze mo┼╝na postrzega─ç czas?

Czas a j─Özyk, czyli nie ma przesz┼éo┼Ťci ani przysz┼éo┼Ťci

Ameryka┼äski j─Özykoznawca Benjamin Lee Whorf i ameryka┼äski antropolog Edward Sapir prowadzili badania nad j─Özykiem i sposobem my┼Ťlenia po┼éudniowoameryka┼äskich Indian i doszli do wniosku, ┼╝e w postrzeganiu przez dan─ů spo┼éeczno┼Ť─ç czasu du┼╝─ů rol─Ö odgrywa struktura j─Özyka. Na przyk┼éad j─Özyk spo┼éeczno┼Ťci Hopi nie odr├│┼╝nia przesz┼éo┼Ťci, tera┼║niejszo┼Ťci i przysz┼éo┼Ťci. Plemi─Ö Hopi nie dzieli wi─Öc czasu na przesz┼éo┼Ť─ç, tera┼║niejszo┼Ť─ç i przysz┼éo┼Ť─ç, ale na czas rzeczywisty i prawdopodobny.
ciekawostka: w spo┼éeczno┼Ťci tej ma┼é─ů rol─Ö odgrywa historia, poniewa┼╝ niemo┼╝liwe jest my┼Ťlenie historyczne.

zegarek
zegarek

Postmodernistyczne poczucie czasu ÔÇô czasy wyrwane z kontekstu

Ciekawe jest te┼╝ postmodernistyczne odczucie czasu. Postmodernizm to pr─ůd my┼Ťlowy, kt├│ry wprowadzi┼é do kultury poczucie, ┼╝e wiele rzeczy jest wzgl─Ödnych. Nie ma prawdy przez du┼╝e P i ka┼╝dy rodzaj my┼Ťlenia jest wa┼╝ny. W zwi─ůzku z tym wiele rzeczy w kulturze jest fragmentarycznych, wyrwanych z kontekstu. Takie jest r├│wnie┼╝ poczucie czasu ÔÇô bez ci─ůg┼éo┼Ťci przyczynowo ÔÇô skutkowej. M├│wi si─Ö te┼╝ o przero┼Ťcie odczucia czasu tera┼║niejszego.
ciekawostka: wp┼éyw na ukszta┼étowanie takiego poczucia czasu bez ┼╝adnej ci─ůg┼éo┼Ťci ma telewizja, kt├│ra pokazuje rzeczy cz─Östo wyrwane z przesz┼éo┼Ťci i b─Öd─ůce cz─Ö┼Ťci─ů czasu tera┼║niejszego.

Czas historyczny i przesz┼éo┼Ť─ç jako worek

┼╗yjemy w takich czasach, w kt├│rych istotna jest kolejno┼Ť─ç nast─Öpuj─ůcych po sobie zdarze┼ä. Ale czy zdajemy sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e czas historyczny nastawiony w┼éa┼Ťnie na t─Ö kolejno┼Ť─ç jest tylko jednym z rodzaj├│w odczuwania czasu?
Co ciekawe, w ┼Ťredniowieczu by┼éa bardzo charakterystyczna kronikarska odmiana czasu historycznego i ┼╝ycie w du┼╝ej mierze sk┼éada┼éo si─Ö z relacjonowana kolejno┼Ťci zdarze┼ä. Co by┼éo po czym ÔÇô to by┼éo bardzo wa┼╝ne.
My┼Ťlenie historyczne nabra┼éo bardziej rozwojowego wymiaru dopiero po rewolucji francuskiej. Historycy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e wp┼éyw Rewolucji Francuskiej na postrzeganie czasu jest bardzo du┼╝y, gdy┼╝ w┼éa┼Ťnie w├│wczas zakwestionowany zosta┼é po raz pierwszy w historii naturalny stan rzeczy i pokazano jego zmienno┼Ť─ç w czasie. Czyli na przyk┼éad zakwestionowano kr├│la na tronie.
ciekawostka: dla niekt├│rych kultur nasze historyczne postrzeganie czasu jest bardzo dziwne, gdy┼╝ na przyk┼éad Indie a┼╝ do okresu brytyjskiej kolonizacji traktowa┼éy przesz┼éo┼Ť─ç jako rodzaj worka, w kt├│rym nie istnia┼éa kolejno┼Ť─ç. Mieszka┼äcy Indii zacz─Öli my┼Ťle─ç w kategoriach czasu historycznego dopiero po przyj─Öciu kultury brytyjskiej.

Czas teologiczny, czyli za godzin─Ö mam spotkanie biznesowe

Teologiczne postrzeganie czasu jest nastawione na cel, do jakiego zmierzamy. I mimo ┼╝e czas teologiczny kojarzy si─Ö g┼é├│wnie z ko┼Ťcio┼éem, mo┼╝e on mie─ç zar├│wno wariant religijny jak i ┼Ťwiecki. Wariant religijny dominowa┼é w czasach ┼Ťredniowiecza. To w┼éa┼Ťnie w├│wczas postrzegano czas jako zmierzaj─ůcy do S─ůdu Ostatecznego.
Z kolei ┼Ťwiecki wariant czasu teologicznego skupia si─Ö na idei post─Öpu i nowoczesno┼Ťci. Du┼╝─ů rol─Ö w postrzeganiu czasu jako nakierowanego na post─Öp mia┼éa teoria ewolucji Darwina m├│wi─ůca o tym, ┼╝e wraz z kolejnymi pokoleniami dochodzi do rozwoju ludzko┼Ťci.
ciekawostka: w ┼Ťredniowieczu istnia┼éo przekonanie o tym, ┼╝e post─Öp zmierza w odwrotnym kierunku, czyli przesz┼éo┼Ť─ç widziano jako dynamiczn─ů i m┼éod─ů, a przysz┼éo┼Ť─ç jako kres ┼Ťwiata i okres degradacji, zniedo┼é─Ö┼╝nienia.

Czas lokalny czyli każde miasto miało swój własny czas

W ciekawy spos├│b postrzega┼éy czas poszczeg├│lne miejscowo┼Ťci w ┼Ťredniowieczu. Liczy┼éy one czas miejscowo, zupe┼énie ignoruj─ůc inne miejscowo┼Ťci. W zwi─ůzku z tym ka┼╝da miejscowo┼Ť─ç mia┼éa swoj─ů dat─Ö i w┼éasne lokalne pocz─ůtku zwi─ůzane z historycznymi wydarzeniami i postaciami.
ciekawostka: dlatego w┼éa┼Ťnie tak wiele historii miast i rod├│w zaczyna si─Ö od jakiej┼Ť wa┼╝nej postaci, na przyk┼éad od postaci Aleksandra Wielkiego w przypadku Grecji czy Juliusza Cezara w przypadku Rzymu.
Z kolei kultury oralne, czyli takie, kt├│re przekazuj─ů swoj─ů kultur─Ö wy┼é─ůczne w formie ustnej postrzegaj─ů czas jako niezmiennie trwaj─ůcy w tej samej postaci, czyli maj─ů sk┼éonno┼Ť─ç do homeostazy. Wskutek czego przekszta┼écaj─ů swoje ustne opowie┼Ťci dostosowuj─ůc do czasu tera┼║niejszego, na przyk┼éad zmieniaj─ů liczb─Ö przodk├│w w taki spos├│b, aby mit by┼é bardziej wsp├│┼éczesny.
ciekawostka: interesuj─ůc─ů kultur─ů oraln─ů charakteryzuje si─Ö koczownicze plemi─Ö afryka┼äskie ÔÇô Tuaregowie, kt├│rzy maj─ů w repertuarze pi─Ökne oralne eposy.